برای ساخت ابزار آلات موسیقی معمولاً چوب هایی بکار گرفته می شوند که پس از خشک شدن از کیفیت و زیبایی بالایی برخوردار باشند.
همچنین چوب هایی که کمتر مورد حمله آفت ها وقارچ ها قراربگیرند به علاوه فراوانی چوب هم میتواند عامل دیگری برای انتخاب باشد.

در این مقاله قصد داریم چوب های پرکاربرد و محل کاربرد آنهارا در ساز بیان کنیم.

ابتدا باید اشاره کنیم که :
چوب را به دو منظور مورد استفاده قرار میدهیم

اول برای ساخت قسمت های اصلی ساز

مانند کاسه، دسته، جعبه(سنتور)، آرشه، خرک،سیم گیر، گوشی ها، صفحه ها و ….

مانند چوب های:  توت، گردو، افرا، زبان گنجشک،گلابی و…

دوم برای تزئینات ساز

مانند رودسته، تزئینات جعبه سنتور(خاتم کاری،مهر کاری،منبت،معرق،انواع میخ و…..)

چوبهایی که در بخش تزئینات مورد استفاده قرار میگیرند عموما دارای رنگ و بافت خاصی هستند و معمولا کمیاب هستند مانند:

عناب،زرشک، آبنوس، فوفل، پسته، نارنج، پرپل، انواع چوبهای آفریقایی، و…

از گذشته استاد کاران بنا به دلایلی که ذکر شد و برخی عوامل دیگر، انتخاب جنس چوب هر قسمت از ساز را انجام داده اند
و به مرور زمان با تست های عملی انتخاب ها تغییر کرده و میکنند.به هرحال آنها نیز در هر زمان به فراخور عوامل موثر بر سلیقه متقاضیان،
این انتخاب ها گاها محدود و برخی مواقع نیز گسترش یافته است.

نکته بسیار مهم

این است که جنس چوب خصوصا چوب کاسه بر جنس صدا تاثیر مشخص میگذارد. گاهی این تاثیر خوش آیند است
و گاه نه.حتی گذر زمان وتغییر ذائقه شنوایی میتواند جنس صدایی را که یک زمانی مورد پسند نبوده در دوره ای دیگر مورد پسند باشد.

مثلا:در گذشته  اکثر نوازنده های ساز هایی مانند تار و سه تار سازهایی با زنگ بالا را می پسندیدند ولی امروزه زنگ خیلی بالا کمتر مورد پسند است.

نوع چوبهای در دسترس

نمونه دیگر تنوع چوبهای در دسترس می باشد.50 یا 100 سال پیش انواع چوبهای رنگارنگ افریقایی خیلی کمتر از امروز در دسترس بود
و امروز سازنده و نوازنده می توانند به سلیقه خودشان چه ظاهری چه صوتی اقدام به ساخت و سفارش ساز کند.

2 نمونه بالا و نمونه های مشابه که اساتیدسازنده و نوازنده بهتر واقف هستند تاثیر مستقیم در انتخاب چوب دارند.

اما به هر حال هرچیزی قاعده و اصولی دارد و با همه ی آنچه گفته شد،از یک حدودی نمی توان خارج شد.
می توان آزمون کرد اما نمی توان توقع داشت که حتما جواب خوبی گرفت.

کارنیکو کردن از پر کردن است

یک استاد کار ماهر و با تجربه که علم و شناخت خوبی از چوب ها دارد خودش می داند کدام چوب را نمی توان در کدام بخش استفاده کرد.
اما جوانان و افراد کم تجربه که زیر نظر استاد کار نکرده اند یا مدت تعلیمشان کم بوده مجبور هستند تحقیقات و آزمون های زیادی انجام دهند.

نوشته چوب های پرکاربرد در ساز سازی اولین بار در سه تار ظفر. پدیدار شد.

چوب یکی از اولین موادی است که به طور طبیعی و فراوان در دسترس بشر قرار داشته و از مهمترین مصالح ساختمانی تمدن انسانی به شمار می‌رود.
باید دانست که نه تنها نوع بشر به سابقه هوش و فراست خویش پایه تمدن خود را بر روی چوب استوار ساخته است بلکه شمار بسیاری از جانوران
روی زمین نیز به حکم غریزه از این ماده مفید طبیعت بهره مند شده اند و امروز هم زندگی تعداد کثیری از مخلوقات کره خاکی بستگی کامل به چوب دارد.

آشنای نمودن انسان های قدیم و ادوات مناسب جهت تبدیل این جسم به طوری که تاریخ نشان می دهد مصرف آن را محدود ساخته بود.
ولی با پیشرفت زندگی و امکانات بهتر تبدیل چوب به صورت های مختلف هر چه بیشتر توسعه یافته است .

در کنار دریاچه های سوئیس

در کاوش های باستانی در کنار دریاچه های سوئیس ساووآ در حوزه آلپ ایتالیا و بسیاری از نقاط دیگر که در گذشته در آب قرار داشتند،
پایه های چوبی خانه های شناور مربوط به دوران پارینه سنگی نوسنگی و عصر آهن هنوز به دست می‌آید که نشانه قدمت استفاده
از چوب در ساختمان وسایل کار و منزل می باشد ،و نشان می دهد که انسان قدیم چوب را به شکل خیلی ابتدایی به خصوص برای پایه
و پوشش پناهگاه خود به کار می‌بردند .و جالب اینکه هنوز هم در بعضی نقاط جهان مثل اقیانوسیه و مالاکا خانه های شناور
در آب توسط بومی ها به همان صورت های ابتدایی ساخته میشود.

یک نظر کوتاه به موزه علوم طبیعی لندن

با یک نظر کوتاه به موزه علوم طبیعی لندن آشکار می‌گردد که بشر حدود10000 سال قبل با نیزه چوبی به شکار می پرداخت.
و به وسیله تنه درختان از رودها عبور می‌کرده و نزدیک به ۵۰۰۰ سال قبل در اروپای شمالی استفاده از قایق ها و سورتمه های
چوبی متداول بوده است.

طبیعی است که تکامل صنایع چوب وابستگی خاصی به وضع و درجه ترقی اجتماعات مختلف انسانی
و دسترسی ملت‌ها به منابع چوب داشته است ولی در حقیقت درخشندگی صنایع چوب را میتوان در مصر باستان جستجو نمود.

در کتاب های مذهبی نیز به استفاده از چوب ها اشاره بسیار شده است به طوری که حضرت نوح کشتی خود را با چوب کیک ساخته بود
و به حضرت موسی وحی شد که فرامین الهی را در جعبه ای از چوب شیطم که اقاقیا می باشد قرار دهد و در دوره ماقبل تاریخ مصر از ظهور انسان
در دره نیل تا3200 سال قبل از میلاد مسیح و به خصوص در دوره انئولی تیک (عصر حجر جدید) مصری ها راه استفاده از چوب را به خوبی می‌دانستند
و در این دوره رودخانه های خود را برای دفاع با نرده های چوبی محافظت می نمودند .

در دوره گوتیک (دوره استعمال سنگ)

در دوره گوتیک (دوره استعمال سنگ)صنایع مربوط به چوب ترقی شایانی نموده و در این عصرساختن تخت خواب ها و تابلوهای چوبی رایج بوده
و حتی در همین دوره از قطعات مسی برای ساختن ابزارهای ساده نجاری استفاده شده است تا اینکه در زمان پادشاهان تین ترقی و رونق صنایع چوبی
به حدی رسید که از جمله تشریفات دربار پادشاهان از ساعت چوبی سلطنتی و چوب دست فرماندهی بوده و به علاوه در کاخ‌های سلطنتی
درب های بزرگی تعبیه شده که چارچوب های آن را از تیر های بزرگ می ساختند.

تاریخ مصر

ولی از آنجایی که در مورد تاریخ مصر مدارک و شواهد کافی در دست است از اسناد موجود نشان می‌دهد که صنایع چوب در مصر باستان
چنان توسعه داشته است که تخت توتان خامون که یکی از فراعنه بزرگ مصر بوده از چوب آبنوس ساخته شده بود و حکاکی یک تصویر
بر روی چوب افرا حدود 4200 سال قبل نشان از اهمیت بالای چوب برای طبقات مختلف مردم آن زمان را نشان می‌دهد .

امپراتوری روم

در امپراتوری روم نیزصنایع چوب قدر و منزلتی بس شایان داشته است و حتی می‌توان گفت که رومی ها از اصول جنگلداری و به خصوص
احداث جنگلهای شاخ زاد برای تهیه چوب جهت دار بست مو کاری و تولید سوخت اطلاع کامل داشتند.  مدارک تاریخی نشان می‌دهد که صنعت روکش سازی
که از مصر به بابل و آسور و از آنجا به روم قدم گذاشته بود به قدری اهمیت داشت که در حدود ۶۳ ق.م گرامی ترین وسیله زینتی امپراتور روم را یک میز
روکش سازی زیبا تشکیل می داد که قیمتی برای آن متصور نبوده.

 پس از میلاد مسیح

پس از میلاد مسیح نیز صنعت چوب در اروپا رو به توسعه می گذارد چنانکه در ۱۷۰۰ سال قبل رومی‌ها کشتی های چوبی بسیار بزرگ می ساختند
که از آن برای حمل گندم از مصر استفاده می نمودند.  به تدریج صنایع کشتی‌سازی چنان ترقی یافته که اقوام وایکینگ علت پیروزی خود را داشتن کشتی های مجهز
و محکم می دانستند که از چوب های بلوط ساخته شده بود.

تاریخچه استفاده از چوب در ایران

از مطالعاتی که در آثار تاریخی موجود در ایران به دست آمده نشان می‌دهد مردمان بومی ایران که قرن ها قبل از مهاجرت آریایی ها در ایران می زیستند،
در حدود 4200 سال قبل از میلاد مسیح چوب را در کلبه سازی خود به کار می‌بردند. چوب در دوران ساسانی در ساخت آلات موسیقی مورد استفاده قرار می‌گرفت
و سازهای از قبیل چنگ و عود را ازچوب می ساختن .

اولین ماشین چوب بری

از زمان شروع قرون معاصر حدود ۳۰۰ سال پیش صنایع چوب عصر جدیدی آغاز کرد و سرانجام در سال ۱۸۰۸ در انگلستان اولین ماشین چوب بری
که شامل یک اره تسمه ای بود که در پیرامون دو گردون میچرخید ساخته شد. تدریجا در سایر نقاط صنعتی اروپا این روش معمول گردید
از این تاریخ چهره تبدیل چوب در جهان عوض شد و چوب درختان قطور به‌سرعت به قطعات نازک برای مصارف مختلف قابل تبدیل شد و استفاده از چوب ابعاد عظیم و متنوع پیدا کرد.

نیروی برق و سیستم تلگراف

با کشف نیروی برق و سیستم تلگراف ارتباط نقاط دور با یکدیگر و انتقال انرژی مشکل ایجاد می کرد. که این بار نیز تیر چوبی حامل سیم تنها
راه حل به شمار می رفت به طوری که در اوایل قرن نوزدهم مصرف تیر ارتباطات به طور بیشماری بالا رفت.

خطوط قطار

مصرف چوب به عنوان تکیه گاه (تراورس) خطوط قطار (ریل) استفاده دیگری است که اهمیت چوب را در انتقال انسان ها در خشکی ها بازگو می کند.
به علاوه ساختن انواع و اقسام محفظه های متحرک چوبی مثل واگن اتاق ماشین قطار و اتومبیل هر یک بازگو کننده نقش چوب در تکامل تمدن انسان ها می باشد
که تا حال حاضر همچنان برقرار است.

همانطور که صنایع چوب با پیدایش ماشین اره در اروپا تحول تازه یافت در سایر نواحی دنیا به مرور زمان دستگاه های دستی
تبدیل چوب به ماشین های پیشرفته تر تغییر یافت . در ایران نیز ابتدا چوب بری ها و سپس سایر کارخانه های تبدیل چوب مثل کبریت سازی تخته چندلایه
سازی فیبرسازی تخته خرده چوب (نئوپان) سازی تخته فیبر با دانسیته متوسط ،کاغذ سازی ،مقوا سازی و امروز کارخانه های تولید فراورده های مرکب مانند
چوب پلاستیک و چوب سیمان سازی و غیره آغاز به کار کردند.

نوشته تاریخچه استفاده از چوب اولین بار در سه تار ظفر. پدیدار شد.